Ngoài ho, khạc đờm và khó chịu ở ngực, một số người bị viêm phế quản còn thấy hụt hơi, thở nặng hoặc khò khè. Vậy viêm phế quản có khó thở không, và khi nào triệu chứng này cần được bác sĩ đánh giá? Câu trả lời phụ thuộc vào mức độ viêm, tình trạng đường thở và bệnh lý nền của mỗi người.
Viêm phế quản có khó thở không?
Viêm phế quản có thể gây khó thở, nhưng mức độ khác nhau ở mỗi người. Ở viêm phế quản cấp, khó thở thường nhẹ và giảm dần cùng cơn ho. Khó thở rõ trong giai đoạn này là dấu hiệu cần loại trừ viêm phổi. Ở viêm phế quản mạn (ho khạc đờm ít nhất 3 tháng mỗi năm, kéo dài từ 2 năm liên tiếp), khó thở thường tăng dần theo thời gian. Bệnh hay gặp ở người hút thuốc lâu năm và là một biểu hiện thường gặp của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).
Khó thở xuất phát từ ba thay đổi chính tại phế quản:
1. Niêm mạc phế quản phù nề
Khi phế quản bị viêm, các chất trung gian viêm được giải phóng làm tăng tính thấm thành mạch và gây phù nề niêm mạc. Lớp niêm mạc lót mặt trong lòng phế quản trở nên dày hơn, khiến tiết diện đường thở bị thu hẹp. Chỉ cần đường kính lòng phế quản giảm, sức cản đối với luồng khí đã có thể tăng đáng kể, đặc biệt ở các nhánh phế quản nhỏ.
Hệ quả là không khí đi qua đường thở khó khăn hơn, nhất là trong thì thở ra. Cơ hô hấp phải làm việc nhiều hơn để đưa đủ không khí vào phổi. Vì vậy, bạn có thể thấy thở nặng, hụt hơi hoặc khó lấy đủ hơi. Triệu chứng thường rõ hơn khi vận động, vì lúc này nhu cầu oxy của cơ thể tăng, trong khi khả năng dẫn khí của đường thở đang bị hạn chế.
Niêm mạc sưng phù làm hẹp đường thở và cản trở luồng khí
2. Dịch nhầy tăng tiết trong đường thở
Phản ứng viêm tại phế quản còn kích thích các tế bào tiết nhầy và tuyến dưới niêm mạc hoạt động mạnh hơn. Lượng chất nhầy tăng lên, đồng thời có thể trở nên đặc hơn nếu người bệnh mất nước hoặc chức năng làm sạch của hệ lông chuyển bị suy giảm. Khi đó, đờm không được vận chuyển ra ngoài hiệu quả và dễ tích tụ trong lòng phế quản.
Dịch nhầy bám trên thành đường thở hoặc tạo thành các nút nhầy có thể làm hẹp thêm lòng phế quản, gây cản trở luồng khí và làm thông khí giữa các vùng phổi trở nên không đồng đều. Một số vùng vẫn nhận được máu nhưng lượng khí đi vào giảm, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả trao đổi khí. Đây là lý do người bệnh có thể vừa ho, khạc đờm vừa cảm thấy nặng ngực hoặc khó thở, đặc biệt khi lượng dịch tiết nhiều và khó tống ra ngoài.
3. Co thắt phế quản
Viêm đường thở có thể làm tăng tính phản ứng của cơ trơn phế quản trước các kích thích như khói thuốc, không khí lạnh, bụi hoặc nhiễm trùng. Khi cơ trơn quanh phế quản co lại, lòng đường thở thu hẹp nhanh hơn, làm sức cản luồng khí tăng và khiến quá trình thở ra trở nên khó khăn.
Tình trạng này thường gây khó thở kèm khò khè, tiếng rít khi thở hoặc cảm giác bó chặt ở ngực. Cơ chế co thắt có thể rõ hơn ở người có hen, COPD hoặc tiền sử tăng phản ứng đường thở. Khi phù nề niêm mạc, tăng tiết dịch và co thắt phế quản cùng xuất hiện, mức độ tắc nghẽn đường thở có thể tăng rõ, khiến người bệnh phải gắng sức nhiều hơn để duy trì thông khí.
Khó thở do viêm phế quản thường biểu hiện như thế nào?
Khó thở có thể bắt đầu bằng cảm giác hụt hơi nhẹ khi vận động, sau đó trở nên rõ hơn nếu tình trạng viêm hoặc hẹp đường thở tiến triển. Người bệnh nên chú ý đến những thay đổi trong nhịp thở và khả năng gắng sức, điển hình như:
- Hụt hơi khi vận động: Người bệnh dễ cảm thấy thiếu hơi khi đi nhanh, leo cầu thang hoặc làm việc gắng sức và thường phải giảm tốc độ hoặc dừng lại để nghỉ.
- Thở nhanh hoặc thở nặng hơn bình thường: Khi đường thở bị thu hẹp, cơ thể phải tăng công hô hấp để duy trì thông khí. Người bệnh có thể nhận thấy nhịp thở nhanh hơn hoặc phải dùng nhiều sức hơn cho mỗi nhịp thở.
- Cảm giác khó lấy đủ hơi: Khi thở ra khó, một phần khí bị giữ lại trong phổi. Lần hít vào tiếp theo vì thế không được sâu, khiến người bệnh phải cố hít sâu liên tục để thấy dễ chịu hơn.
- Khò khè hoặc có tiếng rít khi thở: Âm thanh bất thường có thể xuất hiện khi luồng khí đi qua đường thở đang bị thu hẹp, đặc biệt nếu có co thắt phế quản.
- Nặng hoặc tức ngực: Cảm giác ngực bị đè nặng, căng tức có thể đi kèm khó thở, ho hoặc khò khè.
- Giảm khả năng gắng sức: Những hoạt động vốn thực hiện bình thường có thể khiến người bệnh nhanh mệt và hụt hơi hơn trước. Đây là dấu hiệu cần chú ý nếu mức độ hạn chế vận động ngày càng tăng.
Khó thở có thể biểu hiện bằng hụt hơi, thở nặng hoặc giảm khả năng gắng sức
Làm gì khi viêm phế quản gây khó thở?
Khi khó thở, bạn nên giảm gắng sức, tránh tác nhân kích thích và theo dõi sát triệu chứng. Các biện pháp dưới đây giúp giảm khó chịu nhưng không thay thế điều trị.
1. Nghỉ ngơi và hạn chế gắng sức
Trong những ngày ho, mệt hoặc khó thở rõ, bạn nên giảm cường độ hoạt động và ngủ đủ từ 7 - 9 giờ mỗi đêm. Tạm ngưng chạy bộ, tập nặng, leo nhiều tầng hoặc mang vác. Khi triệu chứng đỡ hơn, hãy tăng vận động dần thay vì nằm nghỉ quá lâu.
Khi hụt hơi, bạn nên dừng lại, ngồi thẳng hoặc hơi nghiêng người về trước và thả lỏng vai. Kỹ thuật thở chúm môi cũng giúp dễ thở hơn. Bạn hít chậm qua mũi, sau đó thở ra từ từ qua môi khép hờ, thời gian thở ra dài gấp khoảng hai lần hít vào.
2. Uống đủ nước
Người trưởng thành khỏe mạnh thường có thể hướng tới tổng lượng nước khoảng 2 - 2,5 lít mỗi ngày, tính cả nước uống và lượng nước từ thực phẩm, nhưng nhu cầu thực tế thay đổi theo thể trạng, thời tiết và mức độ vận động.
Bạn nên chia nước thành nhiều lần trong ngày thay vì uống lượng lớn cùng lúc. Việc duy trì đủ nước giúp hạn chế dịch tiết đường hô hấp trở nên quá đặc, nhờ đó hỗ trợ khạc đờm dễ hơn. Nếu bạn bị suy tim, suy thận hoặc đang phải hạn chế dịch, hãy uống theo lượng bác sĩ chỉ định.
3. Tránh khói thuốc và các chất kích thích đường thở
Trong thời gian phế quản đang bị viêm, bạn cần tránh hút thuốc và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Khói thuốc chứa nhiều chất kích thích có thể tiếp tục làm tổn thương niêm mạc, tăng tiết dịch và thúc đẩy phản ứng viêm, từ đó khiến ho, khò khè hoặc khó thở kéo dài và nặng hơn.
Bên cạnh khói thuốc, bụi mịn, khí thải, hơi hóa chất và các mùi mạnh cũng có thể kích thích đường hô hấp. Bạn nên hạn chế đến những khu vực ô nhiễm hoặc nhiều khói bụi; nếu đặc thù công việc khiến việc tiếp xúc khó tránh khỏi, cần sử dụng phương tiện bảo vệ hô hấp phù hợp và giảm thời gian phơi nhiễm khi có thể.
Tránh khói thuốc và bụi giúp hạn chế kích thích đường hô hấp
4. Giữ không gian sống thông thoáng
Khi bị viêm phế quản kèm khó thở, bạn nên duy trì không gian sống sạch và thông thoáng để hạn chế các tác nhân tiếp tục kích thích đường hô hấp. Phòng ở cần được vệ sinh thường xuyên, giảm bụi, nấm mốc và có thể mở cửa lưu thông không khí khi chất lượng không khí bên ngoài phù hợp. Nếu sử dụng điều hòa, nên tránh để luồng khí lạnh thổi trực tiếp vào mặt và đường hô hấp.
Trong trường hợp không khí quá khô, máy tạo ẩm có thể giúp duy trì độ ẩm dễ chịu hơn, nhưng thiết bị cần được vệ sinh và thay nước thường xuyên. Độ ẩm trong phòng nên duy trì khoảng 30 - 50%, tránh để môi trường quá ẩm vì có thể tạo điều kiện cho nấm mốc và mạt bụi phát triển, làm các triệu chứng hô hấp trở nên khó kiểm soát hơn.
5. Dùng thuốc theo đúng chỉ định
Bác sĩ sẽ lựa chọn thuốc dựa trên nguyên nhân, mức độ khó thở và các biểu hiện đi kèm thay vì áp dụng một phác đồ chung cho mọi trường hợp. Nếu có khò khè hoặc co thắt đường thở, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc giãn phế quản dạng hít để giúp đường thở mở rộng và cải thiện luồng khí. Kháng sinh thường không được chỉ định cho viêm phế quản cấp do virus, mà chỉ được cân nhắc khi có căn cứ phù hợp về nhiễm khuẩn hoặc một chẩn đoán khác cần điều trị kháng sinh.
Bạn cần sử dụng thuốc đúng liều, đúng thời gian và đúng kỹ thuật, đặc biệt với thuốc dạng hít. Người đang điều trị hen hoặc COPD cũng nên tuân thủ kế hoạch dùng thuốc đã được bác sĩ hướng dẫn, không tự tăng liều, dùng lại đơn thuốc cũ hoặc bổ sung thuốc khác khi khó thở tăng lên.
Thuốc cần được sử dụng đúng chỉ định, liều lượng và kỹ thuật
6. Theo dõi sự thay đổi của triệu chứng
Việc theo dõi diễn biến khó thở giúp bạn nhận biết tình trạng hô hấp đang cải thiện hay có xu hướng nặng hơn. Bạn có thể dựa vào khả năng thực hiện các hoạt động quen thuộc như đi bộ, leo cầu thang hoặc làm việc nhà để đánh giá mức độ ảnh hưởng. Nếu những hoạt động trước đây vẫn thực hiện bình thường nay khiến cơ thể nhanh hụt hơi, phải dừng lại để nghỉ hoặc khó thở xuất hiện ngay cả khi không vận động, bạn nên chủ động thăm khám.
Bên cạnh mức độ khó thở, các triệu chứng đi kèm cũng cần được chú ý. Những biểu hiện như sốt kéo dài, đau ngực, khò khè tăng, ho ra máu hoặc tím môi có thể cho thấy tình trạng hô hấp cần được đánh giá sớm. Trường hợp khó thở tăng nhanh, xuất hiện đột ngột hoặc ảnh hưởng rõ đến khả năng nói chuyện và vận động cần được hỗ trợ y tế kịp thời.
Khi nào khó thở cần được thăm khám?
Khó thở nhẹ có thể xuất hiện trong quá trình viêm phế quản, nhưng triệu chứng kéo dài, tăng dần hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt cần được đánh giá y tế. Bạn nên chủ động đi khám nếu gặp một trong những tình trạng sau:
- Khó thở không đỡ hoặc ngày càng rõ, dù ho và các triệu chứng khác đã giảm.
- Hụt hơi khi làm việc nhẹ như đi bộ, thay quần áo hoặc dọn nhà.
- Khó thở cả khi nghỉ, hoặc bạn thường phải dừng lại để lấy hơi.
- Khò khè, nặng ngực hoặc ho kéo dài làm mất ngủ và ảnh hưởng sinh hoạt.
- Khó thở kèm sốt kéo dài, sốt trở lại sau khi đã hạ, đau ngực hoặc ho ra máu.
- Bạn có hen, COPD, bệnh tim hoặc bệnh phổi mạn tính và thấy khó thở hơn mức thường ngày.
Bạn cần đến cơ sở y tế gần nhất nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Khó thở dữ dội hoặc tăng nhanh
- Không nói trọn câu vì hụt hơi
- Môi hoặc đầu ngón tay tím tái
- Đau ngực dữ dội
- Lú lẫn, lơ mơ
Kết luận
Hiểu rõ viêm phế quản có khó thở không giúp người bệnh chủ động hơn trong việc theo dõi diễn biến và nhận biết những biểu hiện bất thường. Khó thở có thể xuất hiện khi đường thở bị phù nề, tăng tiết dịch hoặc co thắt, nhưng nếu triệu chứng ngày càng rõ, xảy ra cả khi nghỉ hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, người bệnh cần được kiểm tra để xác định nguyên nhân thay vì chỉ tự theo dõi tại nhà.
Nếu tình trạng hụt hơi kéo dài hoặc khó thở tăng lên trong quá trình mắc viêm phế quản, bạn có thể đến Khoa Nội Tổng hợp - Bệnh viện Đại học Phenikaa. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ khó thở, các triệu chứng hô hấp đi kèm và những yếu tố nguy cơ liên quan, từ đó xác định tình trạng viêm phế quản đang tiến triển như thế nào hoặc phát hiện bệnh lý khác nếu có để lựa chọn hướng điều trị phù hợp. Liên hệ hotline 1900 2262 để được tư vấn chi tiết và đặt lịch thăm khám cùng bác sĩ chuyên khoa.
